İSTANBUL’A ÜÇÜNCÜ HAVA LİMANI PROJESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

İSTANBUL’A 

ÜÇÜNCÜ HAVA LİMANI

 PROJESİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ

Engin ALGÜL

TMMOB

Makine Mühendisleri Odası

İstanbul Şubesi 13.Dönem Yönetim Kurulu Başkanı

İBB Teknik İşler /Raylı Sistemler (E) Müdürü

Uzman Bilirkişi

İÇİNDEKİLER

1.Projenin Tanıtımı:

1.Projenin Tanıtımı:

2.Proje de yer alan belirsiz ve ve sakıncalı hususlar:

2.1.Doğal Çevre ve Ekolojik Yönden:

2.1.1.ÇED Raporunun Yürütmesine Durdurma Kararı

2.2.İnşaatın Yapım Süresi ve Maliyeti Yönünden:

2.3.Hava Trafiği ve Kazalar Yönünden:

2.4.Kentsel Yerleşim ve Kent Hizmetleri Yönünden:

1.Projenin Tanıtımı:

1/100.000 ölçekli İstanbul metropoliten planda,yeri Silivri olarak belirlenen ve daha önce de iki kez yeri değiştirilen 3. Hava Limanı; İstanbul'un Avrupa yakasının kuzeyinde,Karadeniz kıyısında,Arnavutköy ve Eyüp ilçeleri sınırları dahilinde Yap-İşlet-Devret metoduyla yapılacaktır.

Kamulaştırma işlemleri ile birlikte 2014 yılında inşaatın başlatılması hedeflenmektedir.

İki etapta gerçekleştirilecek proje ; her birinin uzunluğu 3800 m ve genişliği 300 m olan 6 pist ve bir ana terminal binası ile 150 milyon yolcu kapasiteli olarak planlanmıştır.

Projenin birinci etabı 63 milyon 59 bin metrekare olarak inşa edilecektir. Birinci etapta bir adedi kargo uçakları için olmak üzere dört adet pist, ana terminal binası ve diğer alt yapı üniteleri bulunacaktır.

Projenin ikinci etabı , birinci etabın batısında yer alacak ve 28 bin dönümlük alanı kapsayacaktır. Bu alanda 2 pist ve altyapı üniteleri yer alacaktır.

Ulaştırma,Denizcilik ve Haberleşme Bakanlığı'nın,"AK-TEL Mühendislik" firmasına hazırlatıp,Çevre ve Şehircilik Bakanlığı'na sunduğu,"İstanbul 3. Hava Limanı Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Raporu" nda belirtildiği üzere;                                                                       

Hava Limanı Projesi; % 85'i orman, %15'i ise özel mülkiyete ait olmak üzere, yaklaşık 92 bin dönümlük alanda uygulanacaktır.

Bu alanın;

• 6.172 hektarında orman
• 1.180 hektarında bölgenin orman arazisi olması nedeniyle ağaçlandırılması gereken, ancak halihazır da üzerinde aktif maden ocakları ve diğer kullanım alanları
• 660 hektarında göl ve büyüklü,küçüklü geçici su birikintileri
• 236 hektarında mera
• 60 hektarında kuru tarım (nadassız) arazisi
• 2 hektarında fundalık
  bulunmaktadır.

Hava limanı projesinin; İç ve dış hat binaları ile idari bina, güvenlik yapıları, kule, otopark, yangın- kaza tesisleri, akaryakıt tesisleri, yer hizmetleri tesisleri ve alt yapı tesislerinin inşaatı ile birlikte 6.7 milyar TL'ye mal olacağı planlanmaktadır.

İhale şartnamesine göre proje uygulamasını gerçekleştirecek 5’li ortaklık Limak-Kolin-Cengiz-Mapa-Kalyon’un, devlete kira bedeli olarak 25 yıl için toplam 22 milyar 152 bin Euro ödeyecektir.  

Buna Karşılık;

• Yatırımcı firmaya tarife ve gelir güvencesi verilecek.

• İşletmeci şirketin sözleşmesi feshedilirse, devlet o güne dek yapılan harcamalara ilişkin öz kaynak ve kredileri üstlenecek.
• 25 yıllık dönemde İstanbul’da yeni hava limanına alternatif başka bir havalimanı inşa edilmeyecek.
• Üçüncü hava limanı faaliyete girdiğinde Atatürk Hava limanı kapatılacak.                                            
  Hava limanı Projesi ; bölgenin ekolojik özellikleri nedeniyle doğa sever çevrecilerin ve Arnavutköy İlçesi'ne bağlı Yeniköy ve Tayakadın köylerinin tamamen, Akpınar ile İhsaniye'nin yarısının kamulaştırılacak olması nedeniyle çoğunluğunu 1924 yılı mübadele sonrası Atatürk tarafından yerleştirilenlerin teşkil ettiği yöre halkının tepkisi ile karşılaşmıştır.

2.Proje de yer alan belirsiz ve ve sakıncalı hususlar:

2.1.Doğal Çevre ve Ekolojik Yönden:

Çevre Mühendisleri Odası tarafından yapılan açıklama da belirtildiği üzere 3.Hava limanı Projesi nedeniyle;

• Proje uygulama alanına 2,5 kilometre uzaklıkta bulunanTerkos barajı ve Alibeyköy barajı havzasını besleyen çok sayıda derenin kurutulmasının planlanmış olması ,70 adet göl ve göletin hafriyat yapılarak doldurulacak olması , İstanbul için büyük önemi olan, su kaynaklarını olumsuz yönde etkilenecektir.
• Proje; büyük bir ekolojik yıkımı tetikleyecektir.Gerek inşaat gerekse işletme esnasında, kentin akciğerleri,karbon yutak alanları olan İstanbul’un kuzeyindeki milyon metrekarenin üzerinde orman alanları riske girecektir.
• Proje alanında 2.513.342 adet ağaçtan 657.000 tanesinin kesilmesi ve 1.855.391 tanesinin de taşınması gerekecektir.
• Bu bölgeye has dünyanın hiçbir yerinde olmayan 17 endemik bitki türü yok olacaktır.
• Hava Limanının bazı pist ve tesislerinin, Karadeniz kıyı bandında yapılacak dev dolgular ile denizden kazanılacak alan üzerinde yer alacak olması; bölgenin doğal yapı ve dokusuna da büyük zarar verecek ve deniz içi biyolojik yapısının tamamen değişmesine neden olacaktır.
• Hava limanı kuşların göç yolu üzerindedir. İlkbahar ve sonbaharda Avrupa ile Afrika arasında göç eden ve söz konusu havza da konaklayan yüz binlerce göçmen kuş açısından ciddi tehlikeler söz konusudur.

2.1.1.ÇED Raporunun Yürütmesine Durdurma Kararı:

İstanbullu yurttaşlar, üçüncü havalimanıyla ilgili verilen ÇED Olumlu kararını onaylayan Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’na dava açtılar. Üçüncü havaalanı projesinin tarımsal alanları yok edeceği, doğal hayatı olumsuz etkileyeceği, iklim değişikliğini hızlandıracağı, gürültü ve elektromanyetik kirlilik yaratacağı, orman alanlarını yok edeceği ve içme suyu havzalarına zarar vereceği, ÇED Raporu’nun görüşlere açılması gereken 10 günlük süre dolmadan havalimanı projesinin ihaleye çıktığı gerekçeleriyle, ÇED Olumlu kararının yürütmesinin durdurulması ve iptali istendi. Dava dosyasını görüşen İstanbul 4. İdare Mahkemesi 21 Ocak’ta aldığı kararla, ÇED Olumlu kararının yürütmesini durdurdu.

2.2.İnşaatın Yapım Süresi ve Maliyeti Yönünden:

Üçüncü hava limanının, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı’nca onaylanmış ÇED raporuna göre;Üçüncü hava limanının kesinleşmiş ÇED raporuna göre;

• Zeminin jeolojik yapısının inşaatın yapım süresi ile maliyetlerini olağan üstü artıracak olması gibi hususlar dikkate alınmamış ve bu konularda ki ciddi belirsizlikler açıklığa kavuşturulmamıştır.

• Bölgede yapılacak çalışmalarda önemli miktarda dolgu yapılmasına ihtiyaç vardır. Bölgedeki ocakların doldurulmasının yanı sıra su birikintilerinin de ortadan kaldırılması gerekecektir.
• Topoğrafyada en yüksek kot 160 m. olup en alçak kot -37 metredir. Dört etap halinde yapılması planlanan İstanbul 3. Hava limanının PAT sahaları için ortalama 105 metre kotuna göre dolgu yapımı düşünüldüğünde; Alt Yapı Yatırımları Genel Müdürlüğünden alınan verilere göre yaklaşık 2 milyar 500 milyon metreküp dolgu yapılalması i öngörülmektedir.
• Proje alanında,uzun yıllardır devam eden kömür ocakları faaliyetleri sonucu oluşan çukurlarda biriken yağmur sularının meydana getirdiği büyüklü,küçüklü su birikintileri bulunmaktadır. Bu su birikintileri herhangi bir akarsu ve veya devamlı su kaynağı ile beslenmemektedir.
• Hava limanı arazisinde; bazı kömür ocaklarında kazılan tünellerin, yerin 100-150 metre altına kadar uzanıyor olması ve arazinin adeta jelleşmiş durumda olması, çok sayıda kurutulması gerekli gölet in bulunması; devasa terminal binalarının oturacağı, tonlarca ağırlıktaki uçakların inip-kalkacağı pistlerin yapımını zorlaştıracak ve İnşaat maliyetlerini yükseltecektir.
• Hem Karadeniz hem de güçlü rüzgârlar nedeniyle arazinin sahil yapısının sık sık değişiyor olması ve erozyon yaşanması nedeniyle alınacak önlemler, inşaatın yapım süresini uzatacak ve maliyetini artıracaktır.
• Maden ocağı çukurları dışında, arazinin genelde engebeli olması ciddi miktarlarda hafriyat yapılmasına, bu da inşaatın süresini uzatacak ve maliyetini artıracaktır.
• İnşaat alanı içinde bulunan Maden İşletmelerinin ruhsatlarının iptali hukuksal sorunlar yaratacaktır.

2.3.Hava Trafiği ve Kaza Riskleri Yönünden:

     •   İlkbahar ve sonbaharda Avrupa ile Afrika arasındaki yüz binlerce göçmen kuşun bölge       
         üzerinden göç etmesi, uçakların tırmanması sırasında motora kuş girme olasılığının yüksek          olmasına bağlı olarak havacılık uçuş güvenliği yönünden kaza risklerini artıracaktır.

İstanbul Kuş Gözlem Topluluğu (İKGT) adına yapılan değerlendirmede; kuş-uçak çarpışması riskinin sadece göç dönemlerinde geçerli olmayacağı, Terkos’un aynı zamanda önemli bir kışlama alanı olması, her yıl on binlerce kuşun bölgedeki göllerde kışlaması na bağlı olarak konunun önemine dair ilgili çevrelerin dikkati çekilmektedir.

2.4.Kentsel Yerleşim ve Kent Hizmetleri Yönünden:

• Yıllık yolcu kapasitesi 150 milyon olacak hava limanında istihdam için düşünülen kişi ve ailelerin nüfusu, yüz binlerin katları ile ifade edilecek yeni yerleşim alanını doğuracaktır.
• Bölgede ki tarım alanları ve vasfı tarla olan imarı olmayan arazilerin de yeni oluşum içinde imara açılarak bu alana ciddi yoğunluk getirecek bir yerleşim olması da kaçınılmazdır.
• Hava Limanı; tüm bölgeyi bir çekim alanı haline getirerek, beraberinde turizm, alış veriş merkezleri ve buna bağlı hizmet sektörünü de bu alana kaydıracak, burada ek bir yoğunluk oluşturacaktır.
• Projenin ekonomik ömrünün 100 yıl ve işletme kapasitesinin de 150 milyon yolcu/yıl olduğu belirtiliyor.Günlük yolcu kapasitesinin de yaklaşık 411.000 yolcu olacağı bu yüzden ortalama 100.000 e yakın otomobilin ve 2000 adet orta yüklü ticari taşıtın giriş-çıkış yapması öngörülüyor.
• Proje uygulamasının tamamlanıp, İstanbul’ da üçüncü Hava Limanı nın hizmete geçmesinin ardından,Atatürk Hava Limanı nın ; 2016’dan itibaren ticaret ve kongre merkezine dönüştürülme kararı fizibil olup olmadığı, her yönüyle yeterince irdelenmemiştir.
• Dünyadaki örneklerde yolcu sayısı 55 milyona geldiğinde üçüncü bir havalimanı gündeme gelmektedir. İstanbul’da şu anda 11 milyon Sabiha Gökçen, 30 milyon yolcu da Atatürk Havalimanı’ ndan gelip geçiyor.3. havalimanının gündeme gelmesi için daha 14 milyon yolculuk talebine ihtiyaç vardır.
• Sabiha Gökçen Hava Limanı uçuş kapasitesi yönünden yetersiz ise neden oraya bir uçuş pisti daha eklenmesi düşünülmez.
• Atatürk Hava Limanın var olan 3 Pisten kullanılmayan var mıdır. 

Özetle; çevresel doku ve kentsel yaşam değişikliğine neden olacak  "İstanbul'a 3. Hava Limanı Projesi" ve benzeri proje uygulamalarına ilişkin, yerel ve merkezi siyasi irade kararları; demokratik katılım anlayış gereği, bölge halkının, ilgili bilimsel çevre ve meslek odalarının, konuya ilişkin görüşleri alınarak değerlendirilmeden uygulanmamasına ilişkin kanaatimi paylaşmak isterim.